Ένα εξαιρετικά λεπτομερές χρονοδιάγραμμα της έκρηξης του Βεζούβιου το 79 μ.Χ.!

Ο Βεζούβιος δεσπόζει πάνω από το τοπίο της Καμπανίας στη νότια Ιταλία, με τα άδεια έγκατά του να θυμίζουν την έκρηξη του 79 μ.Χ. που έθαψε την Πομπηία και το Herculaneum, σκοτώνοντας χιλιάδες ανθρώπους και δημιουργώντας στοιχειωμένα εκμαγεία που γοητεύουν ακόμη και σήμερα. Η νέα έρευνα βελτιώνει το χρονοδιάγραμμα και τη συμπεριφορά της έκρηξης με αξιοσημείωτες λεπτομέρειες, αποκαλύπτοντας μια δυναμική ακολουθία που εκτυλίχθηκε επί 32 αγωνιώδεις ώρες.

«Πρόκειται για μια φανταστική συμβολή», λέει ο ηφαιστειολόγος Benjamin Andrews του Global Volcanism Program του Ινστιτούτου Smithsonian. «Είναι ένα σπουδαίο παράδειγμα του πώς οι εργασίες πεδίου της παλιάς σχολής, σε συνδυασμό με ιστορικά αρχεία, μπορούν να παρέχουν εξαιρετικά ακριβείς γνώσεις για μια έκρηξη πριν από σχεδόν 2000 χρόνια».

Οι γεωλόγοι έχουν αναγνωρίσει εδώ και καιρό δύο μεγάλες φάσεις της διαβόητης έκρηξης του Βεζούβιου το 79 μ.Χ.: μια αρχική βροχή από συντρίμμια, ακολουθούμενη από θανατηφόρα πυροκλαστικά ρεύματα, δηλαδή καταιγιστικές, ταχέως κινούμενες ροές αερίων και συντριμμιών που κατέστρεψαν τη γύρω περιοχή.

Το χρονοδιάγραμμα αυτό συντέθηκε εξετάζοντας τις ηφαιστειακές αποθέσεις και διασταυρώνοντάς τες με τις γλαφυρές περιγραφές του Πλίνιου του νεότερου, ο οποίος ήταν μάρτυρας της έκρηξης από την άλλη πλευρά του κόλπου της Νάπολης. Τώρα, σε δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν αυτό το μήνα, ηφαιστειολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Νάπολης Federico II χαρτογράφησαν τις αποθέσεις με πρωτοφανή λεπτομέρεια και αποκάλυψαν παλμούς έκρηξης που δεν είχαν εντοπιστεί προηγουμένως. Ο συγγραφέας της μελέτης, Claudio Scarpati, αναφέρει ότι τα ευρήματα επιτρέπουν την ανακατασκευή λεπτό προς λεπτό, επεκτείνοντας το χρονοδιάγραμμα της έκρηξης από 19 σε 32 ώρες και αποκαλύπτοντας ένα πολύπλοκο γεγονός με 17 καταστροφικά πυροκλαστικά ρεύματα.

Η ομάδα διεξήγαγε μια νέα έρευνα πεδίου, εξετάζοντας τις ηφαιστειακές αποθέσεις και συλλέγοντας 876 δείγματα σε μια περιοχή 2000 τετραγωνικών χιλιομέτρων γύρω από τον Βεζούβιο για να μετρήσει την κατανομή και τον όγκο των ηφαιστειακών στρωμάτων, το πάχος των οποίων κυμαίνεται από μερικά εκατοστά έως αρκετά μέτρα. Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο Βεζούβιος εναπόθεσε σχεδόν 8 κυβικά χιλιόμετρα ηφαιστειακών θραυσμάτων στη ρωμαϊκή ύπαιθρο, αρκετά για να θάψουν όλο το Μανχάταν κάτω από 130 μέτρα.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι το σύννεφο τέφρας και αερίων έφτασε σε ύψος τα 34 χιλιόμετρα, υπερτριπλάσιο από το ύψος πτήσης των περισσότερων εμπορικών αεροσκαφών. «Αυτό έχει σημασία για τις κλιματικές επιπτώσεις ή τους αεροπορικούς κινδύνους», επισημαίνει ο Andrews. «Είναι μεγάλη διαφορά για ένα αεροπλάνο αν η τέφρα βρίσκεται στα 5 χιλιόμετρα ή στα 35 χιλιόμετρα».

Στην περιγραφή του αυτόπτη μάρτυρα, ο Πλίνιος ο νεότερος παρατήρησε ένα σύννεφο που έμοιαζε με ομπρέλα να ξεπροβάλλει πάνω από τον Βεζούβιο γύρω στη 1 μ.μ. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η έκρηξη άρχισε μια ώρα πριν από αυτό. Στις 17 ώρες που ακολούθησαν, το ηφαίστειο ξερνούσε μια κυμαινόμενη στήλη ηφαιστειακών θραυσμάτων και αερίων, βρέχοντας ελαφρόπετρα με πάχος έως 270 εκατοστά, συνθλίβοντας τους Πομπηιανούς καθώς κατέρρεαν οι στέγες. Στις 7:06 μ.μ., εκτιμούν οι ερευνητές, η έκρηξη άλλαξε χαρακτήρα, ξεκινώντας τα πρώτα καυτά πυροκλαστικά ρεύματα, που συχνά θεωρούνται τα πιο επικίνδυνα μιας έκρηξης. Τα ρεύματα αυτά συνεχίστηκαν κατά τη διάρκεια της νύχτας, με διαφορά περίπου 80 λεπτών.

Η καταστροφή κορυφώθηκε τα ξημερώματα της επόμενης ημέρας, όταν η εκρηκτική στήλη κατέρρευσε. Κατά τη διάρκεια μιας σύντομης ανάπαυλας, οι κάτοικοι προσπάθησαν να εγκαταλείψουν την καταδικασμένη πόλη. Τότε, ξαφνικά, στις 7:07 π.μ., χτύπησε το φονικότερο πυροκλαστικό ρεύμα – ένα ιδιαίτερα πυκνό και ταχύτατα κινούμενο μείγμα από καυτό αέριο και θραύσματα βράχων. Αυτό το ρεύμα βρυχάται για 9 ώρες, διασκορπίζοντας καυτά συντρίμμια 25 χιλιόμετρα σε όλη την πεδιάδα και χτυπώντας στα μακρινά βουνά Lattari. Περίπου τα μισά από τα θύματα της Πομπηίας βρέθηκαν στους δρόμους ενταφιασμένα σε αυτό το ηφαιστειακό στρώμα. «Δεν μπορείς να επιβιώσεις από ένα τέτοιο φαινόμενο», λέει ο Scarpati.

Γύρω στις 4 μ.μ., το ηφαίστειο που υπέστη ρωγμές αλληλεπίδρασε με τα υπόγεια ύδατα, αυξάνοντας την εκρηκτικότητά του και δημιουργώντας λεπτότερα, λιγότερο πυκνά πυροκλαστικά ρεύματα. Αυτά τα ρεύματα, που εξακολουθούν να είναι ικανά να ταξιδέψουν πάνω από 15 χιλιόμετρα, ήταν καταστροφικά αλλά δεν περιέχουν ανθρώπινα λείψανα. Αυτό υποδηλώνει ότι λίγοι από τους κατοίκους της Πομπηίας, αν υπήρχαν, ήταν ζωντανοί μετά την πρωινή καταστροφή. Στις 8:05 μ.μ., η έκρηξη τελικά σταμάτησε.

Η έρευνα παρέχει «απίστευτα λεπτομερείς» πληροφορίες για την εξέλιξη της έκρηξης, λέει ο Paul Cole, ηφαιστειολόγος στο Πανεπιστήμιο του Πλίμουθ, ο οποίος δεν συμμετείχε στην εργασία. Η έκρηξη φαίνεται να εκτυλίχθηκε πιο ρυθμικά από ό,τι είχε θεωρηθεί προηγουμένως, με ρεύματα πυροκλαστικών να διακόπτουν περιόδους που ήταν σταθερές. «Δεν ήταν απλώς μια τεράστια κατάρρευση». Ωστόσο, ο Cole διστάζει να πει ότι τα δεδομένα επιτρέπουν μια αναπαράσταση με ακρίβεια λεπτού, επειδή μέρος του υλικού που εκτινάχθηκε θα μπορούσε να έχει πέσει στη θάλασσα, γεγονός που θα επηρέαζε τους υπολογισμούς του χρονοδιαγράμματος.

Ο Scarpati, ο οποίος ζει και εργάζεται στη σκιά του Βεζούβιου, γνωρίζει ότι δεν πρόκειται απλώς για αρχαία ιστορία. Το ηφαίστειο, που εξακολουθεί να είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα στον κόσμο, υψώνεται μόλις 9 χιλιόμετρα από τη Νάπολη, όπου ζουν περισσότερα από 3 εκατομμύρια άνθρωποι. Θεωρεί ότι το εκλεπτυσμένο χρονοδιάγραμμα και η επικαιροποιημένη κατανόηση των θανατηφόρων πυροκλαστικών ρευμάτων είναι ζωτικής σημασίας για τον μελλοντικό σχεδιασμό. «Τώρα έχουμε μια πολύ πιο ξεκάθαρη εικόνα των επιπτώσεων στα κτίρια και τους ανθρώπους κατά τη διάρκεια των ωρών».

[via]