Εντοπίστηκε το χημικό TFA στο 100% των δειγμάτων αίματος Ευρωπαίων πολιτών

Σύνοψη

• Το τριφθοροξικό οξύ (TFA), μια εξαιρετικά ανθεκτική χημική ένωση της ομάδας των PFAS, εντοπίστηκε στο 100% των δειγμάτων αίματος 110 Ευρωπαίων συμμετεχόντων, στο πλαίσιο νέας επιστημονικής έρευνας.
• Η μέση συγκέντρωση στον ανθρώπινο οργανισμό καταγράφηκε στα 21,22 ng/mL, νούμερο που αποτελεί ρεκόρ και ξεπερνά κατά πολύ τις αντίστοιχες παλαιότερες μετρήσεις σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα.
• Κύρια πηγή έκθεσης αποτελούν τα ευρέως χρησιμοποιούμενα φυτοφάρμακα PFAS, με τα υπολείμματά τους σε φρούτα και λαχανικά εντός της ευρωπαϊκής αγοράς να έχουν τριπλασιαστεί κατά τη χρονική περίοδο μεταξύ 2011 και 2021.
• Οι υγειονομικές αρχές προειδοποιούν για εκτεταμένες βλάβες στην ανάπτυξη κατά την πρώιμη παιδική ηλικία, τη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα και το ανοσοποιητικό σύστημα, με τους επιστημονικούς φορείς να απαιτούν κατεπείγουσα απαγόρευση αυτών των χημικών από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μια νέα επιστημονική ανάλυση, η οποία διεξήχθη κατόπιν εντολής της πολιτικής ομάδας των Πρασίνων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εντόπισε το τριφθοροξικό οξύ (TFA) στο απόλυτο 100% των 110 δειγμάτων αίματος Ευρωπαίων πολιτών που εξετάστηκαν, καταγράφοντας τη μέση συγκέντρωση στο επίπεδο ρεκόρ των 21,22 ng/mL. Τα ανησυχητικά αυτά δεδομένα υποδεικνύουν την καθολική και αναπόφευκτη έκθεση του γενικού πληθυσμού στα αποκαλούμενα «παντοτινά χημικά» κυρίως μέσω της καθημερινής διατροφής, αποδεικνύοντας την πλήρη αδυναμία του υφιστάμενου ρυθμιστικού πλαισίου να προστατεύσει τους καταναλωτές.

Το φαινόμενο της ευρείας και διαρκούς μόλυνσης από τις υπερβραχείας αλυσίδας υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες έχει εξελιχθεί στο πιο δυσεπίλυτο πρόβλημα δημόσιας υγείας ολόκληρης της ευρωπαϊκής ηπείρου. Η προσεκτική αξιολόγηση των εργαστηριακών αποτελεσμάτων που δημοσίευσε το δίκτυο δράσης PAN Europe δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας, καταρρίπτοντας κάθε προηγούμενη καθησυχαστική εκτίμηση για τον δήθεν σταδιακό περιορισμό αυτών των βλαβερών χημικών ενώσεων από το φυσικό περιβάλλον. Το καταγραφέν μέσο όριο των 21,22 ng/mL διαμορφώνει μια εντελώς νέα τοξικολογική πραγματικότητα, ειδικά εάν τεθεί σε άμεση σύγκριση με τα επιδημιολογικά δεδομένα του πρόσφατου παρελθόντος που είχαν συλλεχθεί σε παγκόσμια κλίμακα.

Οι ερευνητές στην Κίνα είχαν ταυτοποιήσει την ύπαρξη του TFA στο 97% ενός δείγματος 252 ενηλίκων με μέση συγκέντρωση μόλις στα 8,5 ng/mL, ενώ αντίστοιχες πολυεπίπεδες μελέτες στις ΗΠΑ ανέφεραν συγκεντρώσεις που κυμαίνονταν σταθερά μεταξύ 6 ng/mL και 17 ng/mL. Οι τρέχουσες ευρωπαϊκές μετρήσεις ξεπερνούν δραματικά αυτές τις διεθνείς τιμές αναφοράς, γεγονός που καταδεικνύει ότι η συστημική απορρόφηση των υπερβραχείας αλυσίδας μορίων επιταχύνεται με ραγδαίους ρυθμούς στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τροφοδοτούμενη κατά κύριο λόγο από τις εντατικές γεωργικές πρακτικές που κυριαρχούν στην πρωτογενή παραγωγή τροφίμων.

Ο ρόλος των φυτοφαρμάκων και η αλυσίδα της καθημερινής διατροφής

Ο βασικότερος αγωγός μεταφοράς για αυτή την πανταχού παρούσα χημική μόλυνση πηγάζει απευθείας από τον αγροτικό τομέα και την συστηματική εφαρμογή φυτοφαρμάκων που βασίζονται στα PFAS, τα οποία διασπώνται ταχύτατα σε τριφθοροξικό οξύ αμέσως μετά την έκθεσή τους στις περιβαλλοντικές συνθήκες. Αυτοί οι ενεργοί χημικοί παράγοντες ψεκάζονται μαζικά πάνω στις καλλιέργειες τροφίμων, εισχωρώντας αναπόφευκτα στο γόνιμο έδαφος και μολύνοντας εν συνεχεία τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες που τροφοδοτούν με πόσιμο νερό ολόκληρους δήμους και αστικά κέντρα. Η τεράστια συσσώρευση αυτών των ουσιών κάθε άλλο παρά στατική παραμένει, καθώς τα ανεξάρτητα αναλυτικά δεδομένα αποκαλύπτουν έναν εξωφρενικό τριπλασιασμό των υπολειμμάτων τέτοιων φυτοφαρμάκων στα φρούτα και τα λαχανικά ευρείας κατανάλωσης μέσα σε μόλις μία δεκαετία.

• Συγκέντρωση στα τρόφιμα: Επιστημονικές αναλύσεις πιστοποιούν ότι η συγκέντρωση του TFA στα στερεά τρόφιμα είναι περίπου εκατό φορές υψηλότερη σε σχέση με τα επίπεδα που ανιχνεύονται στο πόσιμο νερό, μετατρέποντας τη σίτιση στην υπ’ αριθμόν ένα απειλή.
• Πολλαπλές πηγές έκθεσης: Το χημικό εντοπίζεται διαρκώς σε μια ευρύτατη γκάμα καταναλωτικών αγαθών, από τα συμβατικά παραγόμενα δημητριακά και τους εμφιαλωμένους χυμούς φρούτων, μέχρι το κρασί, την μπύρα και το εμφιαλωμένο μεταλλικό νερό.
• Απουσία βιοσυσσώρευσης αλλά συνεχής λήψη: Αντίθετα με τα μακράς αλυσίδας PFAS που εγκλωβίζονται για δεκαετίες στους ανθρώπινους ιστούς, το TFA διαθέτει εξαιρετικά υψηλή κινητικότητα, οδηγώντας τον οργανισμό σε έναν ατελείωτο κύκλο συνεχούς επανέκθεσης που διατηρεί σταθερά ψηλά τα επίπεδα στον ορό του αίματος.

Επιπτώσεις στην ανθρώπινη φυσιολογία και ρυθμιστικές ανεπάρκειες

Από καθαρά φυσιολογική σκοπιά, το τοξικολογικό προφίλ του τριφθοροξικού οξέος εγκυμονεί σοβαρότατους κινδύνους που απαιτούν την κατεπείγουσα ρυθμιστική παρέμβαση των αρμόδιων υγειονομικών αρχών προτού η κατάσταση καταστεί εντελώς μη αναστρέψιμη. Εκτεταμένες εργαστηριακές δοκιμές έχουν κατατάξει το TFA ως ουσία τοξική για την αναπαραγωγή, ενώ τα διάφορα όρια έκθεσης έχουν συνδεθεί άρρηκτα με πολλαπλές διαταραχές στα πρώιμα στάδια της ανθρώπινης ανάπτυξης, με δομικές και λειτουργικές ανωμαλίες του θυρεοειδούς αδένα, καθώς και με τη συστημική καταστολή της ορθής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) επιχείρησε προσφάτως να θεσπίσει ένα όριο Αποδεκτής Ημερήσιας Πρόσληψης (ADI) βασισμένο σε κριτήρια υγείας, ορίζοντας την τιμή στα 0,014 χιλιοστόγραμμα ανά κιλό σωματικού βάρους, ένας υπολογισμός που βασίστηκε αποκλειστικά σε μετρήσεις τοξικότητας για τον θυρεοειδή.

Μεταφράζοντας αυτό το θεωρητικό ρυθμιστικό όριο σε πρακτικά ισοδύναμα ορού αίματος, προκύπτει ένα όριο μέσης συγκέντρωσης περίπου στα 24 ng/mL, ένα νούμερο το οποίο βρίσκεται πολύ κοντά στα 21,22 ng/mL που μετρήθηκαν πραγματικά στους 110 Ευρωπαίους που συμμετείχαν στις κλινικές δοκιμές. Το ελάχιστο αυτό περιθώριο ασφαλείας εκμηδενίζεται πρακτικά όταν οι ερευνητές συνυπολογίζουν το σωρευτικό τοξικολογικό φορτίο που επωμίζεται ο ανθρώπινος οργανισμός, ο οποίος εκτίθεται ταυτόχρονα σε εκατοντάδες άλλες παραλλαγές χημικών PFAS, των οποίων οι μεμονωμένες παθογόνες επιδράσεις λειτουργούν προσθετικά ή και απόλυτα συνεργιστικά. Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πόρισμα που αναδείχθηκε μέσα από τη μελέτη αφορά την τακτική κατανάλωση φθοριωμένων φαρμακευτικών σκευασμάτων, όπως ορισμένα δημοφιλή αντικαταθλιπτικά τύπου Prozac, τα οποία λειτουργούν ως ισχυροί δευτερεύοντες συντελεστές στη συσσώρευση του χημικού, εκτινάσσοντας τη συγκέντρωση στο αίμα των ασθενών από τα 6,22 ng/mL στα 27,7 ng/mL.

Τοπικές προεκτάσεις και η πραγματικότητα στην ελληνική αγορά

Μεταφέροντας τα εξαιρετικά δυσοίωνα ευρήματα στο εγχώριο περιβάλλον, η εκτεταμένη εφαρμογή εισαγόμενων αλλά και τοπικά συντιθέμενων αγροχημικών διαμορφώνει μια ασφυκτική κατάσταση για την ελληνική αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και την ακεραιότητα του εθνικού υδροφόρου ορίζοντα. Η έντονη εξάρτηση της ελληνικής περιφέρειας από την εντατική γεωργία, σε συνδυασμό με τις μαζικές εισαγωγές ευρωπαϊκών γεωργικών προϊόντων ευρείας κατανάλωσης στα ράφια των τοπικών σούπερ μάρκετ, εγγυάται τη διαρκή επαφή του Έλληνα καταναλωτή με το TFA. 

Η εμφανής απουσία εξειδικευμένων εθνικών υποδομών παρακολούθησης που να μπορούν να ανιχνεύουν με ακρίβεια τα υπερβραχείας αλυσίδας χημικά PFAS στα δημοτικά δίκτυα ύδρευσης, σημαίνει πρακτικά ότι τα πραγματικά επίπεδα έκθεσης του ελληνικού πληθυσμού παραμένουν παντελώς αχαρτογράφητα, παρότι μαθηματικά ακολουθούν τη ραγδαία αυξητική ευρωπαϊκή τάση.

Η επιτακτική ανάγκη για τη νομοθετική απαγόρευση των PFAS

Περιβαλλοντικές οργανώσεις και επιστημονικοί φορείς όπως η PAN Europe ασκούν τεράστια πίεση στα νομοθετικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιδιώκοντας την άμεση αναγνώριση του γεγονότος ότι η συνεχιζόμενη αδειοδότηση φυτοφαρμάκων που περιέχουν PFAS συνιστά ευθεία παραβίαση της ισχύουσας ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προστασία των υπογείων υδάτων. Για μια πληθώρα τέτοιων χημικών ενώσεων, τα εμπειρικά δεδομένα αποδεικνύουν ήδη πέραν πάσης αμφιβολίας ότι μολύνουν ανεξέλεγκτα τα υδάτινα συστήματα, υπερβαίνοντας μακράν το νόμιμο και αυστηρά καθορισμένο όριο των 0,1 μικρογραμμαρίων ανά λίτρο για μεμονωμένα φυτοφάρμακα. 

Η παρατηρούμενη ρυθμιστική αδράνεια των ελεγκτικών μηχανισμών αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό σε βαθιά προβληματικές μεθοδολογίες βιομηχανικών δοκιμών, οι οποίες στο παρελθόν είχαν σχεδιαστεί εσκεμμένα για να αγνοούν συστηματικά την αποικοδόμηση του TFA ή παρήγαγαν ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα κατά τη διάρκεια των φάσεων εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Οι συνήγοροι της δημόσιας υγείας επιχειρηματολογούν σθεναρά ότι όλοι οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής οφείλουν να εφαρμόσουν άμεσα την αρχή της προφύλαξης και να επιβάλουν μια άνευ όρων απαγόρευση σε κάθε φυτοφάρμακο που διαθέτει την ικανότητα να μολύνει τους χερσαίους υδάτινους πόρους.