Εξετάζεται ο κίνδυνος μετάδοσης Alzheimer μέσω μεταγγίσεων αίματος

Σύνοψη

• Επιστήμονες του UCL δημοσίευσαν εκτενή ανασκόπηση στο ιατρικό περιοδικό The Lancet σχετικά με τις παραμέτρους ασφαλείας των σύγχρονων μεταγγίσεων αίματος.
• Διερευνάται η πιθανή μεταφορά πρωτεϊνών αμυλοειδούς-βήτα, οι οποίες θεωρούνται υπεύθυνες για την εμφάνιση της νόσου Alzheimer και σοβαρών εγκεφαλικών επεισοδίων.
• Σκανδιναβική επιδημιολογική έρευνα του 2023 υπέδειξε αυξημένο κίνδυνο σε λήπτες αίματος, στις περιπτώσεις όπου οι δότες εμφάνισαν μετέπειτα χαρακτηριστικές εγκεφαλικές αιμορραγίες.
• Αναγνωρίζεται η επιτακτική ανάγκη περαιτέρω μελετών και ανάπτυξης νέων βιοδεικτών για τον συστηματικό έλεγχο των αιμοδοτών, διατηρώντας ακέραιη την εμπιστοσύνη του κοινού στις κρίσιμες για τη ζωή μεταγγίσεις.

Η ιατρική έρευνα γύρω από τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις προχωρά με ραγδαίους ρυθμούς, προσπαθώντας να χαρτογραφήσει πλήρως τους μηχανισμούς εξέλιξης ασθενειών που ταλαιπωρούν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. 

Μια νέα και άκρως λεπτομερής ανασκόπηση, η οποία δημοσιεύτηκε στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό The Lancet από το University College London (UCL) και το Ινστιτούτο Prion Diseases, εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια των μεταγγίσεων αίματος. Η κεντρική υπόθεση της έρευνας επικεντρώνεται στην πιθανότητα ακούσιας μετάδοσης επιβλαβών εγκεφαλικών πρωτεϊνών, και συγκεκριμένα του αμυλοειδούς-βήτα, μέσω των καθιερωμένων διαδικασιών μετάγγισης που πραγματοποιούνται καθημερινά στα νοσοκομεία.

Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη αποτελεί τον βασικό ύποπτο για την ανάπτυξη της νόσου Alzheimer, η οποία χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών, καθώς και για την εγκεφαλική αμυλοειδική αγγειοπάθεια (Cerebral Amyloid Angiopathy – CAA), μια παθολογική κατάσταση που αποδυναμώνει τα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου και προκαλεί σοβαρά εγκεφαλικά επεισόδια μέσω αιμορραγιών. 

Η επιστημονική κοινότητα αντιμετώπιζε παραδοσιακά τη νόσο Alzheimer ως μια σποραδική πάθηση που επηρεάζεται κυρίως από τη γενετική προδιάθεση, την ηλικία και τον τρόπο ζωής, όμως τα νεότερα δεδομένα υποδεικνύουν πως ορισμένες παραλλαγές των παθολογικών αυτών πρωτεϊνών ενδέχεται να συμπεριφέρονται με τρόπο που προσομοιάζει στα μολυσματικά prions, μεταδίδοντας την παθολογία τους σε υγιείς ιστούς.

Τα επιδημιολογικά ευρήματα και η ιστορική προοπτική

Το έναυσμα για αυτή τη νέα προσέγγιση δόθηκε ουσιαστικά το 2023, μέσω μιας γιγαντιαίας επιδημιολογικής μελέτης που πραγματοποιήθηκε στη Σουηδία και τη Δανία, εξετάζοντας τα ιατρικά αρχεία περισσότερων από ένα εκατομμύριο ανθρώπων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ένα στατιστικά σημαντικό μοτίβο, ότι οι λήπτες αίματος από δότες οι οποίοι αργότερα στη ζωή τους εμφάνισαν πολλαπλές εγκεφαλικές αιμορραγίες, διέθεταν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν και οι ίδιοι παρόμοια αιμορραγικά εγκεφαλικά επεισόδια. Αν και οι μελετητές υπογραμμίζουν ρητά πως η στατιστική συσχέτιση δεν συνεπάγεται απαραίτητα αιτιώδη συνάφεια, τα ευρήματα παρείχαν την «πιο βιολογικά αληθοφανή εξήγηση», σύμφωνα με την οποία μικροσκοπικοί σπόροι της πρωτεΐνης αμυλοειδούς-βήτα πιθανώς μεταφέρθηκαν μέσω του αίματος από τους ασυμπτωματικούς δότες στους λήπτες.

Το ενδεχόμενο ιατρογενούς, δηλαδή ιατρικά προκαλούμενης, μετάδοσης της νόσου δεν αποτελεί μια εντελώς καινοφανή θεωρία. Στο παρελθόν, ασθενείς εμφάνισαν συμπτώματα Alzheimer ή εγκεφαλικής αμυλοειδικής αγγειοπάθειας σε ασυνήθιστα νεαρή ηλικία έπειτα από συγκεκριμένες ιατρικές πράξεις που εφαρμόζονταν πριν από δεκαετίες. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι θεραπείες με ανθρώπινη αυξητική ορμόνη που εξάγονταν από την υπόφυση πτωμάτων (c-hGH) και οι μεταμοσχεύσεις σκληρής μήνιγγας (του προστατευτικού ιστού του εγκεφάλου), πρακτικές οι οποίες διακόπηκαν οριστικά στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ του 1985 και του 1992 ακριβώς λόγω των κινδύνων μετάδοσης παθολογικών πρωτεϊνών. 

Η τεκμηρίωση αυτών των περιπτώσεων ιατρογενούς μετάδοσης επιβεβαιώνει πως υπό πολύ συγκεκριμένες και σπάνιες συνθήκες, η φυσιολογία του αμυλοειδούς-βήτα επιτρέπει τη μεταφορά και εγκαθίδρυσή του σε νέο ξενιστή, δημιουργώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση συσσώρευσης παθολογικών πλακών.

Οι προκλήσεις της διάγνωσης και τα πρωτόκολλα πρόληψης

Το κύριο εμπόδιο που αντιμετωπίζει η σύγχρονη ιατρική σε αυτό το πεδίο είναι οι σημαντικές τεχνολογικές δυσκολίες που προκύπτουν κατά την προσπάθεια ανάπτυξης αξιόπιστων εξετάσεων ανίχνευσης αυτών των πρωτεϊνικών “σπόρων” στο αίμα. Η ανασκόπηση των ερευνητών του UCL επικαλείται ως σημείο αναφοράς την πρόσφατη βρετανική έρευνα για το σκάνδαλο του μολυσμένου αίματος (Infected Blood Inquiry) του 2024, η οποία εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο χιλιάδες ασθενείς μολύνθηκαν από τον ιό HIV και την Ηπατίτιδα C κατά τις δεκαετίες του 1970 και 1980. Η έρευνα αυτή λειτουργεί ως μια αυστηρή προειδοποίηση ενάντια στην πρακτική της αναμονής για απόλυτη επιστημονική βεβαιότητα προτού ληφθούν μέτρα προστασίας των ασθενών.

Αντιθέτως, οι ερευνητές προκρίνουν το μοντέλο διαχείρισης που εφαρμόστηκε κατά τη διάρκεια της έξαρσης της παραλλαγής της νόσου Creutzfeldt-Jakob (vCJD), όπου οι υγειονομικές αρχές ενήργησαν άμεσα εφαρμόζοντας τεχνικές φιλτραρίσματος των λευκών αιμοσφαιρίων από το αίμα των δοτών, βασιζόμενες στην αρχή ότι «η απουσία αποδείξεων για βλάβη δεν αποτελεί απόδειξη απουσίας βλάβης». Ο καθηγητής Collinge υποστηρίζει με σαφήνεια πως η διαφάνεια σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους είναι απαραίτητη ώστε να αναπτυχθούν προληπτικά στρατηγικές μετριασμού του δυνητικού κινδύνου. Οι πρόσθετες διασφαλίσεις που εξετάζονται περιλαμβάνουν την εντατική παρακολούθηση ασθενών που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου λόγω της ανάγκης τους για συχνές και επαναλαμβανόμενες μεταγγίσεις, καθώς και τη δημιουργία νέων τεχνολογικών πλαισίων για τη χρήση βιοδεικτών αίματος που θα μπορούν να ταυτοποιούν δοτες με λανθάνουσα παθολογία αμυλοειδούς-βήτα.

Από την πλευρά της, η Susan Kohlhaas, Εκτελεστική Διευθύντρια Έρευνας στον οργανισμό Alzheimer’s Research UK, συμφωνεί απόλυτα με τη διαπίστωση ότι τα τρέχοντα ευρήματα υποδεικνύουν ένα σημαντικό κενό στις γνώσεις μας. Η επιστημονική κοινότητα τονίζει ομόφωνα ότι, προς το παρόν, οι μεταγγίσεις αίματος παραμένουν ασφαλείς, αναντικατάστατες και απολύτως απαραίτητες για τη σωτηρία αναρίθμητων ανθρώπινων ζωών καθημερινά. Η προσέγγιση δεν αποσκοπεί στη δημιουργία πανικού, αλλά στην υπεύθυνη προετοιμασία των υγειονομικών συστημάτων. Η εξέλιξη της βιοτεχνολογίας οφείλει να συμβαδίζει με την αυστηροποίηση των ελέγχων, ώστε το παγκόσμιο σύστημα αιμοδοσίας να θωρακιστεί απέναντι σε απειλές που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε πλήρως.