Νέα θεραπεία CRISPR στοχεύει το RNA και «ξεκλειδώνει» την ανοσοθεραπεία για τον καρκίνο του προστάτη

Σύνοψη

• Ερευνητές από το University of Rochester και το Duke University χρησιμοποίησαν ένα νέο εργαλείο CRISPR (Cas13) που στοχεύει απευθείας στο RNA προκειμένου να καταστήσουν τα κύτταρα του καρκίνου του προστάτη ανιχνεύσιμα από το ανοσοποιητικό σύστημα.
• Το καινοτόμο εργαλείο δεν κόβει το γενετικό υλικό, αλλά αναγκάζει τα μόρια mRNA να διατηρήσουν το φυσιολογικό τους μήκος, αποτρέποντας την υπερπαραγωγή της πρωτεΐνης SPSB1 η οποία είναι υπεύθυνη για την καταστροφή του σήματος αναγνώρισης MHC-1.
• Η επιτυχής επαναφορά του συμπλέγματος MHC-1 επιτρέπει στα Τ-κύτταρα να εντοπίσουν και να επιτεθούν στους κακοήθεις όγκους, μετατρέποντας τον καρκίνο από “ανοσολογικά ψυχρό” σε πλήρως ανταποκρινόμενο στις σύγχρονες ανοσοθεραπείες.
• Τα προκλινικά αποτελέσματα της μελέτης, που δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature Biomedical Engineering, ανοίγουν τον δρόμο για μελλοντικές δοκιμές στον άνθρωπο, ενώ εξασφαλίστηκε ήδη χρηματοδότηση για δοκιμές στον εξίσου ανθεκτικό καρκίνο του παγκρέατος.

Η ανοσοθεραπεία αποτελεί μια από τις πλέον ελπιδοφόρες ιατρικές προσεγγίσεις στην ογκολογία, καθώς αξιοποιεί τον εσωτερικό αμυντικό μηχανισμό του ίδιου του ασθενούς για να αναγνωρίσει και να εξολοθρεύσει τους κακοήθεις όγκους, μειώνοντας την ανάγκη για επιθετικά φάρμακα που καταστρέφουν ταυτόχρονα και τα υγιή κύτταρα. 

Παρόλα αυτά, ο καρκίνος του προστάτη αντιστεκόταν διαχρονικά σε αυτού του είδους τις στοχευμένες θεραπείες, παραμένοντας εξαιρετικά δύσκολος στην κλινική του διαχείριση. Πρόσφατα, μια επιστημονική ομάδα ανέπτυξε μια πειραματική τεχνολογία στόχευσης RNA που βασίζεται στο εργαλείο CRISPR, η οποία υπόσχεται να καταστήσει τους όγκους του προστάτη δραματικά πιο ευάλωτους στις ανοσολογικές επιθέσεις, προσφέροντας ρεαλιστικές ελπίδες για αποτελεσματικότερη θεραπεία.

Πώς το CRISPR μετατρέπει τον καρκίνο του προστάτη σε στόχο της ανοσοθεραπείας

Οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα καινοτόμο εργαλείο CRISPR-Cas13 που στοχεύει το RNA, εμποδίζοντας τα καρκινικά κύτταρα του προστάτη να συντομεύσουν τα μόρια mRNA τους. Αυτή η παρέμβαση αποτρέπει την υπερπαραγωγή της πρωτεΐνης SPSB1, επιτρέποντας στο σύμπλεγμα MHC-1 να επανεμφανιστεί στην επιφάνεια του κυττάρου, γεγονός που προσελκύει μαζικά τα Τ-κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος για να καταστρέψουν τον όγκο.

Η πλειοψηφία των όγκων του προστάτη χαρακτηρίζεται από τους ογκολόγους ως «ανοσολογικά ψυχρή», ένας όρος που περιγράφει την πλήρη απουσία των κυτταροτοξικών Τ-κυττάρων από το μικροπεριβάλλον του όγκου. Χωρίς την επαρκή διείσδυση αυτών των κυττάρων, τα φάρμακα της ανοσοθεραπείας καθίστανται πρακτικά ανενεργά, καθώς δεν υπάρχει ο κατάλληλος στρατός κυττάρων για να διεξάγει την επίθεση. Η ερευνητική ομάδα, χρησιμοποιώντας εργαστηριακά προκλινικά μοντέλα, κατόρθωσε να τροποποιήσει την έκφραση του RNA στο εσωτερικό των καρκινικών κυττάρων, κάνοντας τους όγκους εξαιρετικά ορατούς και ελκυστικούς για τα κύτταρα του ανοσοποιητικού, γεγονός που τεκμηριώθηκε εκτενώς μέσα από τη δημοσίευση στο περιοδικό Nature Biomedical Engineering. Όπως επεσήμανε ο Eric J. Wagner, PhD, συν-συγγραφέας της μελέτης από το University of Rochester Medicine, το νέο αυτό εργαλείο ενισχύει τη φυσική ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να εξαλείφει τον καρκίνο και προορίζεται να χρησιμοποιηθεί μελλοντικά σε συνδυασμό με τις ήδη εγκεκριμένες ανοσοθεραπείες, προσφέροντας συνεργιστικά αποτελέσματα.

Γιατί ο καρκίνος του προστάτη θεωρείται «ανοσολογικά ψυχρός»

Ο καρκίνος του προστάτη χαρακτηρίζεται ως «ανοσολογικά ψυχρός» επειδή απουσιάζουν τα Τ-κύτταρα από το μικροπεριβάλλον του όγκου, καθιστώντας τις υπάρχουσες ανοσοθεραπείες αναποτελεσματικές. Η απουσία αυτή οφείλεται στην καταστροφή του συμπλέγματος MHC-1, το οποίο λειτουργεί ως μοριακός φάρος, από την υπερβολική συγκέντρωση της πρωτεΐνης SPSB1 που προκαλείται λόγω των ασυνήθιστα βραχέων αλυσίδων mRNA.

Η έρευνα αυτή έχει τις ρίζες της σε μια κρίσιμη ανακάλυψη που πραγματοποίησε η ομάδα του Wagner πριν από δώδεκα χρόνια κατά τη μελέτη του γλοιοβλαστώματος, μιας εξαιρετικά επιθετικής μορφής καρκίνου του εγκεφάλου. Οι επιστήμονες παρατήρησαν τότε ότι το αγγελιαφόρο RNA (mRNA) στα καρκινικά κύτταρα ήταν συστηματικά μικρότερο σε μήκος από το φυσιολογικό. Με την πάροδο των ετών, επιβεβαιώθηκε ότι αυτή η σμίκρυνση παρατηρείται σε πολλούς τύπους καρκίνου και αποτελεί έναν εξελικτικό μηχανισμό προσαρμογής του όγκου. Τα βραχύτερα μόρια mRNA τείνουν να είναι εξαιρετικά σταθερά και διαθέτουν μικρότερη επιφάνεια, αποφεύγοντας την αποδόμηση τους από τα ένζυμα που κυκλοφορούν ελεύθερα μέσα στο κύτταρο. Λόγω ακριβώς αυτής της μακροβιότητάς τους, τα εν λόγω μόρια mRNA παραμένουν ενεργά για πολύ μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, παράγοντας ανεξέλεγκτα τεράστιες ποσότητες πρωτεϊνών παρακάμπτοντας τους φυσιολογικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς του κυττάρου.

Η καινοτομία του RNA-Targeting και οι μελλοντικές κλινικές δοκιμές

Αντί να κόβει το DNA όπως τα παραδοσιακά εργαλεία, το συγκεκριμένο σύστημα CRISPR δεσμεύεται άμεσα στο mRNA προστατεύοντας τα άκρα του από την κυτταρική αποδόμηση. Σύμφωνα με τη δημοσίευση, η μέθοδος λειτούργησε άψογα σε προκλινικά μοντέλα ποντικιών και ήδη εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση για την εφαρμογή της ίδιας τεχνολογίας στον εξίσου ανθεκτικό καρκίνο του παγκρέατος.

Η ερευνητική κοινοπραξία σχεδίασε μια εντελώς πρωτοποριακή θεραπευτική προσέγγιση προκειμένου να επαναφέρει το φυσιολογικό μήκος στο mRNA που ευθύνεται για την παραγωγή της πρωτεΐνης SPSB1. Χρησιμοποιώντας ένα σύστημα CRISPR Cas13 που βασίζεται αποκλειστικά στο RNA, οι ερευνητές κατάφεραν να επιμηκύνουν αναγκαστικά το βραχύ mRNA. Ενώ τα συμβατικά εργαλεία CRISPR συνήθως λειτουργούν κόβοντας αλυσίδες DNA ή RNA, στη συγκεκριμένη περίπτωση το σύστημα μηχανεύτηκε έτσι ώστε να προσκολλάται απλώς σε ένα συγκεκριμένο τμήμα του mRNA χωρίς να προκαλεί διάσπαση.

Μέσω αυτής της ισχυρής πρόσδεσης, το εργαλείο εμπόδισε τον μηχανισμό των καρκινικών κυττάρων από το να φτάσει και να αποκόψει το τελικό τμήμα του μορίου. Η διατήρηση του mRNA στο φυσιολογικό του μήκος μείωσε αυτόματα την ποσότητα της πρωτεΐνης SPSB1, επιτρέποντας στο σύμπλεγμα MHC-1 να αποκατασταθεί πλήρως στην κυτταρική επιφάνεια. Μετά την αποκατάσταση αυτού του ζωτικού βιοδείκτη, η ανοσοθεραπεία άρχισε να αντιμετωπίζει τους προστατικούς όγκους με εντυπωσιακή αποτελεσματικότητα. Είναι αξιοσημείωτο πως, κατόπιν ενδελεχούς ελέγχου των εργαστηριακών δεδομένων, η επιστημονική ομάδα δεν εντόπισε καμία παρενέργεια ή στόχευση εκτός του επιθυμητού πεδίου, ενισχύοντας το προφίλ ασφαλείας του πειραματικού CRISPR.