Στο στόχαστρο της ΕΕ οι Activision, Riot και Ubisoft για τις in-game συναλλαγές

Σύνοψη

• Η Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την ηγεσία της Ιταλικής Επιτροπής Ανταγωνισμού, ξεκινάει εκτεταμένη έρευνα εναντίον δέκα μεγάλων εταιρειών ανάπτυξης βιντεοπαιχνιδιών σχετικά με τις παραπλανητικές πρακτικές χρέωσης μέσω ψηφιακών νομισμάτων.
• Στο επίκεντρο του ελέγχου βρίσκονται τα συστήματα αγοράς πακέτων εικονικών νομισμάτων που αναγκάζουν τους παίκτες να πληρώνουν για περισσότερα νομίσματα από όσα χρειάζονται για να αποκτήσουν ένα αντικείμενο, αφήνοντας πάντα ένα αχρησιμοποίητο υπόλοιπο που ενθαρρύνει νέες δαπάνες.
• Το κατηγορητήριο περιλαμβάνει τη χρήση σκοτεινών μοτίβων (dark patterns), την ανεπάρκεια αποτελεσματικών εργαλείων γονικού ελέγχου και την πλήρη απουσία υποστήριξης των καταναλωτών όταν οι λογαριασμοί τους μπλοκάρονται απροειδοποίητα.
• Ανάμεσα στις εταιρείες που καλούνται να λογοδοτήσουν βρίσκονται ονόματα-κολοσσοί όπως οι Activision Blizzard, Ubisoft, Riot Games, Mojang και Supercell, γεγονός που αναμένεται να αναμορφώσει άμεσα την αγορά στην Ευρώπη και κατά συνέπεια στην Ελλάδα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, έπειτα από σχετική πρωτοβουλία της Ιταλικής Επιτροπής Ανταγωνισμού, έχει ξεκινήσει επίσημες νομικές και ρυθμιστικές διαδικασίες εναντίον δέκα εκ των μεγαλύτερων εταιρειών της παγκόσμιας βιομηχανίας του gaming, εστιάζοντας στις αθέμιτες πρακτικές που αφορούν τα in-game νομίσματα και τα συστήματα μικροσυναλλαγών. 

Ο κύριος στόχος των ρυθμιστικών αρχών είναι να αντιμετωπίσουν την παραπλανητική τιμολόγηση που αποκρύπτει το πραγματικό κόστος σε ευρώ, την πώληση ψηφιακών νομισμάτων σε κλειστά πακέτα ασύμβατα με τις τιμές των ψηφιακών αντικειμένων, καθώς και την απουσία ασφαλιστικών δικλείδων για την προστασία των ανήλικων καταναλωτών.

Οι εταιρείες που βρίσκονται στο μικροσκόπιο των ευρωπαϊκών αρχών για τον τρόπο που διαχειρίζονται τις μικροσυναλλαγές μέσα στους τίτλους τους είναι οι ακόλουθες:

• Activision Blizzard
• Riot Games
• Ubisoft
• Mojang
• Supercell
• Crytek
• InnoGames
• King
• Plarium
• Playrix

Οι πρακτικές αυτές δεν αποτελούν κάτι καινούργιο για όσους παρακολουθούν στενά την εξέλιξη της βιομηχανίας τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, καθώς βασίζονται στο παλαιότερο μοντέλο που είχε καθιερωθεί από ψηφιακά καταστήματα όπως το Xbox Live Arcade και το WiiWare. Η τακτική είναι εξαιρετικά απλή στη σύλληψη της αλλά εξαιρετικά κερδοφόρα στην εφαρμογή της, καθώς ο καταναλωτής καλείται να αγοράσει ένα προκαθορισμένο πακέτο πόντων ή νομισμάτων το οποίο σχεδόν ποτέ δεν αντιστοιχεί ακριβώς στην τιμή του αντικειμένου που επιθυμεί να προσθέσει στον λογαριασμό του. Αν ένας παίκτης θέλει να αγοράσει μια εμφάνιση (skin) χαρακτήρα που κοστίζει 2.999 ψηφιακά νομίσματα, το ηλεκτρονικό κατάστημα του παιχνιδιού τον υποχρεώνει να αγοράσει ένα πακέτο των 3.000 νομισμάτων, αφήνοντας μονίμως ένα ελάχιστο υπόλοιπο το οποίο δεν αρκεί για την αγορά κάποιου άλλου αντικειμένου.

Η ψυχολογία του πλασματικού χρήματος και τα σκοτεινά μοτίβα

Το αχρησιμοποίητο υπόλοιπο λειτουργεί υποσυνείδητα ως ένα δόλωμα που παραμένει διαρκώς ορατό στην οθόνη του χρήστη, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι ήδη κατέχει ένα κεφάλαιο το οποίο πρέπει με κάποιον τρόπο να αξιοποιήσει για να μην πάει χαμένο. Οι ρυθμιστικές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης χαρακτηρίζουν ρητά τις συγκεκριμένες μεθόδους ως σκοτεινά μοτίβα (dark patterns), αφού έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για να χειραγωγούν την ανθρώπινη συμπεριφορά και να προκαλούν τεχνητή σύγχυση αναφορικά με το πραγματικό κόστος της κάθε ψηφιακής αγοράς.

Η αποσύνδεση της ψηφιακής αξίας από το τοπικό νόμισμα, το οποίο για την ελληνική και ευρωπαϊκή πραγματικότητα είναι το ευρώ, δημιουργεί ένα νοητικό εμπόδιο που εμποδίζει τον καταναλωτή από το να υπολογίσει γρήγορα και καθαρά πόσα χρήματα ξοδεύει πραγματικά κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας παιχνιδιού. Όταν οι in-game αγορές, όπως οι cosmetic αναβαθμίσεις, τα όπλα ή τα season passes, τιμολογούνται αποκλειστικά σε ψηφιακά νομίσματα, η διαδικασία της συναλλαγής χάνει τη βαρύτητα που έχει μια παραδοσιακή αγορά, μετατρέποντας το ξόδεμα χρημάτων σε ένα στοιχείο που μοιάζει απλώς με μια ακόμα δραστηριότητα εντός του παιχνιδιού.

Επιπλέον, η έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ρίχνει άπλετο φως και σε άλλες προβληματικές πτυχές των live-service και freemium παιχνιδιών, όπως είναι η παντελής έλλειψη ουσιαστικού γονικού ελέγχου σε τίτλους που απευθύνονται κατά κύριο λόγο σε εξαιρετικά νεαρές ηλικίες, καθώς και η αδυναμία των καταναλωτών να βρουν υποστήριξη όταν οι λογαριασμοί τους αποκλείονται ή χάνονται από τα συστήματα των εταιρειών.

Η προσαρμογή της αγοράς και το παράδειγμα της Epic Games

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό κανονιστικό πλαίσιο που αρχίζει να διαμορφώνεται στην Ευρώπη, ορισμένοι μεγάλοι παίκτες της βιομηχανίας έχουν ήδη αρχίσει να προσαρμόζουν τη στρατηγική τους προκειμένου να αποφύγουν τα βαριά πρόστιμα και τις πολυετείς δικαστικές διαμάχες με τις ρυθμιστικές αρχές. Η Epic Games προχώρησε πρόσφατα σε μια κίνηση εναρμόνισης, ανακοινώνοντας πως οι παίκτες του Fortnite θα μπορούν πλέον να ξοδεύουν τα ακριβή ποσά σε V-Bucks που απαιτούνται για συγκεκριμένες αγορές, καταργώντας εν μέρει την ανάγκη για αγορά υπερμεγεθών πακέτων νομισμάτων που οδηγούν σε αχρησιμοποίητα υπόλοιπα.

Η προσαρμογή βέβαια δεν εφαρμόζεται καθολικά σε όλα τα οικοσυστήματα, αφού τα ψηφιακά καταστήματα κονσολών όπως το PlayStation Network διατηρούν αυστηρότερους κανόνες ως προς τον τρόπο διαχείρισης των εσωτερικών συναλλαγών, κάτι που σημαίνει ότι η μάχη για την πλήρη διαφάνεια έχει ακόμα πολύ δρόμο μπροστά της. Παρόλα αυτά, η πρωτοβουλία των ευρωπαϊκών επιτροπών προστασίας του καταναλωτή να θέσουν προ των ευθυνών τους εταιρείες όπως η Activision Blizzard και η Riot Games δείχνει ξεκάθαρα πως οι εποχές όπου η αγορά των videogames λειτουργούσε ως μια ανεξέλεγκτη ζώνη μακριά από τη νομοθεσία περί καταναλωτικής διαφάνειας πλησιάζουν προς το τέλος τους.