Το διπλό σχέδιο της ΕΕ για φθηνότερο ρεύμα και η παράταση στο όριο μηδενικών ρύπων

Σύνοψη

• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε το Electrification Action Plan, στοχεύοντας σε ποσοστό εξηλεκτρισμού της ενέργειας 46% έως το 2040, κίνηση που εκτιμάται ότι θα μειώσει τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισ. ευρώ ετησίως.
• Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) τροποποιείται υπέρ της βιομηχανίας. Ο στόχος των μηδενικών εκπομπών μετατίθεται πέραν του 2039, δίνοντας ουσιαστική παράταση στις ρυπογόνες βιομηχανίες.
• Ο ετήσιος συντελεστής μείωσης (LRF) των ρύπων διαμορφώνεται στο 3,7% για την περίοδο 2031-2035 (από 4,4%) και πέφτει δραματικά στο 1,7% από το 2036 έως το 2040.
• Ιδρύεται Τράπεζα Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης με προϋπολογισμό 100 δισ. ευρώ. Παράλληλα, από το 2036 οι εταιρείες θα μπορούν να αγοράζουν διεθνή δικαιώματα αντιστάθμισης ρύπων (offsets).
• Οργανώσεις όπως το WWF επικρίνουν το σχέδιο ως υποχώρηση απέναντι στα βιομηχανικά λόμπι, προειδοποιώντας για αύξηση της πραγματικής ρύπανσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε στη δημοσιοποίηση ενός κρίσιμου, διπλού ενεργειακού πακέτου που καθορίζει τη στρατηγική της Ένωσης για τις επόμενες δεκαετίες. Το πακέτο περιλαμβάνει το φιλόδοξο Electrification Action Plan για την πλήρη μετάβαση στην ηλεκτρική ενέργεια, αλλά και τη βαθιά αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS). Ο διπλός στόχος είναι η μείωση της εξάρτησης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα ταυτόχρονα με την ανακούφιση της ευρωπαϊκής βαριάς βιομηχανίας, η οποία δέχεται τεράστιες πιέσεις από τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και το υψηλό ενεργειακό κόστος.

Ωστόσο, η στενότερη ανάλυση των εγγράφων αποκαλύπτει μια σημαντική υπαναχώρηση από τους αρχικούς αυστηρούς κλιματικούς στόχους, δίνοντας στη βιομηχανία το περιθώριο να συνεχίσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου πολύ μέσα στη δεκαετία του 2040.

Τι προβλέπει το νέο Electrification Action Plan;

Το Electrification Action Plan της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θέτει ενδεικτικό στόχο εξηλεκτρισμού της συνολικής ενεργειακής ζήτησης στο 46% έως το 2040, επιδιώκοντας τη μείωση του κόστους εισαγωγών ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Το σχέδιο εστιάζει στη μείωση του χάσματος τιμής μεταξύ ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, επιταχύνοντας παράλληλα τις αδειοδοτήσεις για αναβαθμίσεις των δικτύων.

Η στασιμότητα του ποσοστού εξηλεκτρισμού στο 23% την τελευταία δεκαετία αποτελεί το βασικό κίνητρο πίσω από αυτό το σχέδιο. Η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ursula von der Leyen, τόνισε πως η Ευρώπη σκοπεύει να γίνει η «πρώτη ηλεκτροδοτούμενη ήπειρος στον κόσμο». Οι πρακτικές παρεμβάσεις για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις περιλαμβάνουν την παροχή κινήτρων για την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, οι οποίες μπορούν να μειώσουν τον λογαριασμό θέρμανσης ενός μέσου νοικοκυριού έως και 60%, και τη διευκόλυνση της αγοράς ηλεκτρικών οχημάτων μέσω προγραμμάτων κοινωνικής μίσθωσης. Επιπλέον, δίνεται στα κράτη-μέλη η νομική ευελιξία να μειώσουν τις χρεώσεις χρήσης δικτύου για συγκεκριμένες ομάδες καταναλωτών και τη φορολογία για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, διορθώνοντας τη στρέβλωση που συχνά καθιστά το ρεύμα τρεις φορές ακριβότερο από το φυσικό αέριο.

Πώς αλλάζουν τα όρια εκπομπών ρύπων (ETS) μετά το 2030;

Το αναθεωρημένο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) μειώνει τον ετήσιο συντελεστή περιορισμού ρύπων (LRF) στο 3,7% για την περίοδο 2031-2035 (αντί για το αρχικά προγραμματισμένο 4,4%) και στο 1,7% από το 2036 έως το 2040. Η καταληκτική ημερομηνία για τον πλήρη μηδενισμό των εκπομπών μετατίθεται μετά το 2039, επιτρέποντας στη βιομηχανία να διατηρήσει ρυπογόνες δραστηριότητες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Αυτή η αλλαγή αντανακλά την αλλαγή πλεύσης των Βρυξελλών. Η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής για κλάδους που υπόκεινται στον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) παρατείνεται έως το 2038. Επιπρόσθετα, από το 2036, θα επιτρέπεται η χρήση «διεθνών πιστώσεων υψηλής ποιότητας» (έως 2%), πράγμα που σημαίνει πως οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούν να χρηματοδοτούν έργα απανθρακοποίησης σε τρίτες χώρες για να αντισταθμίζουν τις δικές τους εντός ΕΕ εκπομπές. Για να χρυσώσει το χάπι, η Κομισιόν ανακοίνωσε την ίδρυση της Τράπεζας Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης (Industrial Decarbonisation Bank), η οποία θα διαθέσει κεφάλαια ύψους 100 δισεκατομμυρίων ευρώ για να στηρίξει τεχνολογικές καινοτομίες καθαρής ενέργειας μεγάλης κλίμακας.

Οι αντιδράσεις: Ανάσα για την αγορά ή κλιματική υποχώρηση;

Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αντιμετωπίζεται με έντονο σκεπτικισμό από τις διεθνείς περιβαλλοντικές οργανώσεις και αναλυτές που παρακολουθούν το νομοθετικό έργο. Το WWF χαρακτήρισε τη χαλάρωση του ETS ως άμεση απειλή για την επίτευξη των νομικά δεσμευτικών στόχων του 2040. Η Camille Maury από το WWF δήλωσε εμφατικά πως οποιαδήποτε αύξηση των εκπομπών του ETS θα πρέπει να αντισταθμιστεί από βαθύτερες περικοπές σε άλλους τομείς της οικονομίας, κάτι που τεχνικά φαντάζει σχεδόν αδύνατο χωρίς ριζικές αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις μεταφορές.

Ο κίνδυνος που υπογραμμίζουν οι ειδικοί είναι πως το νέο πλαίσιο, επιτρέποντας την αγορά διεθνών offsets, μπορεί να οδηγήσει σε τεχνητή πτώση των τιμών του άνθρακα, καθώς το ακριβό CO2 ήταν ο κύριος μοχλός που ανάγκαζε τις βιομηχανίες να καινοτομήσουν ταχύτατα. Εφόσον πλέον μπορούν να αντισταθμίσουν τη ρύπανση τους με φθηνότερα έργα εκτός Ευρώπης, το κίνητρο για πραγματική αλλαγή του τεχνολογικού τους εξοπλισμού εντός της ΕΕ ατονεί σημαντικά. Πρόκειται για μια ξεκάθαρη απόφαση διάσωσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας απέναντι σε αγορές όπως η Κίνα και οι ΗΠΑ (οι οποίες δεν υπόκεινται στους ίδιους κλιματικούς περιορισμούς), θυσιάζοντας την αδιαπραγμάτευτη γραμμή του μηδενισμού των ρύπων.

Η άποψη του Techgear

Η προσαρμογή του ευρωπαϊκού οράματος στη σκληρή πραγματικότητα του 2026 είναι έκδηλη σε αυτή την ανακοίνωση. Η Ευρώπη συνειδητοποίησε ότι το να πρωτοστατεί στην πράσινη μετάβαση έχει μηδενικό αντίκρισμα εάν, στην πορεία, καταστρέψει ολόκληρη τη βιομηχανική της βάση.

Από τη μία πλευρά, το Electrification Action Plan απαιτεί κολοσσιαίες επενδύσεις στο δίκτυο, καθώς η μαζική ενσωμάτωση αντλιών θερμότητας και χιλιάδων φορτιστών EV θα δοκιμάσει τις αντοχές των τοπικών υποδομών. Το στοίχημα της μείωσης των ρυθμιζόμενων χρεώσεων στους λογαριασμούς ρεύματος παραμένει αβέβαιο για τους καταναλωτές, εφόσον το κόστος αναβάθμισης αυτών των δικτύων παραδοσιακά μετακυλίεται στους τελικούς χρήστες. Από την άλλη πλευρά, η χαλάρωση των κανόνων του ETS παρέχει τον απαραίτητο χρόνο στις βαριές βιομηχανίες να προσαρμόσουν τα παραγωγικά τους μοντέλα, αξιοποιώντας την επερχόμενη Τράπεζα Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης χωρίς να απειλούνται με λουκέτο λόγω του εξοντωτικού κόστους ρύπων.