Εργαστήριο βιοασφάλειας στη Σελήνη προτείνουν οι επιστήμονες για την προστασία της Ανθρωπότητας

Σύνοψη

• Επιστήμονες προτείνουν στη NASA την άμεση κατασκευή μιας πλήρως αυτοματοποιημένης εγκατάστασης βιοασφάλειας (BSL-X) στη Σελήνη.
• Κύριος στόχος είναι η δημιουργία ενός “firewall” ενάντια σε δυνητικά εξωγήινα παθογόνα, πριν τα δείγματα από τον Άρη ή άλλους πλανήτες φτάσουν στη Γη.
• Υπαρκτός θεωρείται και ο κίνδυνος μετάλλαξης γήινων βακτηρίων σε συνθήκες μικροβαρύτητας, όπως καταγράφηκε με το βακτήριο Enterobacter bugandensis στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
• Η λειτουργία της σεληνιακής εγκατάστασης θα βασίζεται αποκλειστικά σε προηγμένα ρομποτικά συστήματα, εξαλείφοντας πλήρως τον κίνδυνο ανθρώπινης έκθεσης.

Η έλευση της νέας διαστημικής κούρσας, η οποία χαρακτηρίζεται από τη ραγδαία ανάπτυξη τόσο των κρατικών διαστημικών υπηρεσιών όσο και των ιδιωτικών αεροδιαστημικών εταιρειών, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο, πλην συχνά παραγνωρισμένο, ζήτημα, την πλανητική προστασία. Με τις αποστολές επιστροφής δειγμάτων από τον Άρη και άλλα ουράνια σώματα βρίσκονται ήδη σε φάση σχεδιασμού ή υλοποίησης, η επιστημονική κοινότητα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τα υπάρχοντα πρωτόκολλα βιοασφάλειας.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Ambio, τα ισχύοντα μέτρα προστασίας της Γης από δυνητικά επικίνδυνους εξωγήινους μικροοργανισμούς κρίνονται πλέον ανεπαρκή. Ο Frederick I. Moxley, ειδικός στρατηγικής ανάλυσης βιοαπειλών και πρώην σύμβουλος του Πενταγώνου, σε συνεργασία με τον Anthony Ricciardi, καθηγητή βιολογίας στο Πανεπιστήμιο McGill του Μόντρεαλ, καταθέτουν μια τεκμηριωμένη πρόταση για τη δημιουργία μιας εγκατάστασης βιοασφάλειας στη Σελήνη, η οποία θα λειτουργεί ως το “τείχος προστασίας” (firewall) για τον πλανήτη μας.

Η ανεπάρκεια των επίγειων εργαστηρίων BSL-4

Στη Γη, τα εργαστήρια Biosafety Level 4 (BSL-4) αποτελούν την αιχμή του δόρατος για τον περιορισμό και τη μελέτη των πλέον θανατηφόρων παθογόνων μικροοργανισμών, όπως ο ιός Έμπολα. Ωστόσο, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι καμία υπάρχουσα ή μελλοντική επίγεια εγκατάσταση δεν μπορεί να εγγυηθεί την απόλυτη ασφάλεια όταν πρόκειται για άγνωστες μορφές ζωής, ικανές να επιβιώσουν σε ακραίες συνθήκες. Η πιθανότητα ενός ατυχήματος κατά την επανείσοδο μιας διαστημικής κάψουλας ή μιας τεχνικής αστοχίας στα συστήματα φιλτραρίσματος ενός επίγειου εργαστηρίου, αν και στατιστικά μικρή, συνοδεύεται από ανυπολόγιστο ρίσκο.

Για τον λόγο αυτό, προτείνουν την καθιέρωση μιας νέας βαθμίδας βιοασφάλειας, αποκλειστικά για ακραιόφιλους οργανισμούς, με την ονομασία BSL-X (Biosafety Laboratories for eXtremophile units). Αυτές οι μονάδες πρέπει να εγκατασταθούν εκτός της γήινης βιόσφαιρας, με τη Σελήνη να αποτελεί τον ιδανικό υποψήφιο χάρη στην εγγύτητα της, την απουσία δικής της ατμόσφαιρας και την προοπτική δημιουργίας μόνιμων βάσεων.

Ο υπαρκτός κίνδυνος της μικροβαρύτητας: Η περίπτωση του ISS

Το επιχείρημα των ερευνητών δεν εστιάζει αποκλειστικά στο ενδεχόμενο ανακάλυψης εξωγήινης ζωής, ένα σενάριο που παραμένει θεωρητικό, αλλά βασίζεται σε απολύτως μετρήσιμα βιολογικά δεδομένα που αφορούν τους γήινους μικροοργανισμούς. Τα βακτήρια και οι ιοί που μεταφέρονται ακούσια στο Διάστημα από τους αστροναύτες ή τον εξοπλισμό, υπόκεινται σε πρωτοφανείς συνθήκες μικροβαρύτητας και αυξημένης ακτινοβολίας.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του βακτηρίου Enterobacter bugandensis, ενός παθογόνου που μπορεί να προκαλέσει σηπτικό σοκ. Όπως αναφέρθηκε σε έρευνα του 2018 στο BMC Microbiology, εντοπίστηκαν στελέχη αυτού του βακτηρίου στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) τα οποία είχαν μεταλλαχθεί, αναπτύσσοντας ανθεκτικότητα σε πολλαπλά αντιβιοτικά. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η ικανότητα των βακτηρίων να ανταλλάσσουν γενετικό υλικό αυξάνεται δραματικά σε συνθήκες μικροβαρύτητας.

Κατά συνέπεια, ο κίνδυνος δεν προέρχεται μόνο από τα θεωρητικά “εξωγήινα μικρόβια”, αλλά και από τα ίδια τα γήινα παθογόνα τα οποία, ταξιδεύοντας σε άλλους πλανήτες και επιστρέφοντας, ενδέχεται να έχουν αποκτήσει νέα χαρακτηριστικά που τα καθιστούν ανθεκτικά σε κάθε γνωστή θεραπευτική μέθοδο.

Ρομποτική διαχείριση και απουσία ανθρώπινου παράγοντα

Η αρχιτεκτονική του προτεινόμενου σεληνιακού εργαστηρίου BSL-X βασίζεται σε ένα αυστηρό αξίωμα, να μην υπάρχει καμία ανθρώπινη επαφή. Οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ότι τα εισερχόμενα δείγματα από τον Άρη, τους αστεροειδείς ή το βαθύ Διάστημα, πρέπει να προσεγγίζουν απευθείας τη σεληνιακή βάση. Εκεί, η εξαγωγή, η ανάλυση και η αποστείρωση θα πραγματοποιούνται αποκλειστικά από προηγμένα συστήματα ρομποτικής και τεχνητής νοημοσύνης.

Μόνο όταν επιβεβαιωθεί με απόλυτη βεβαιότητα η πλήρης μικροβιακή αδράνεια και ολοκληρωθεί η αποστείρωση σε μοριακό επίπεδο, το υλικό θα θεωρείται ασφαλές για να μεταφερθεί στη Γη ή σε άλλους ερευνητικούς σταθμούς. Αυτή η προσέγγιση εξαλείφει το ανθρώπινο λάθος (τον πιο κοινό παράγοντα παραβίασης πρωτοκόλλων ασφαλείας) και προστατεύει τους ίδιους τους αστροναύτες από τυχόν μολύνσεις που θα τους μετέτρεπαν σε φορείς κατά την επιστροφή τους στον πλανήτη μας.

Η καραντίνα του Apollo 11

Η ιδέα της πλανητικής προστασίας δεν αποτελεί κάτι καινούργιο. Πριν από την ίδρυση της NASA, η επιστημονική κοινότητα εξέφραζε ήδη ανησυχίες για το ενδεχόμενο διαπλανητικής βιολογικής επιμόλυνσης. Η κορύφωση αυτών των μέτρων καταγράφηκε ιστορικά με την αποστολή του Apollo 11. Μετά την πρώτη προσεδάφιση στη Σελήνη, ο Neil Armstrong, ο Buzz Aldrin και ο Michael Collins τέθηκαν σε αυστηρή καραντίνα διάρκειας 21 ημερών εντός μιας ειδικά διαμορφωμένης μονάδας (Mobile Quarantine Facility), προκειμένου να αποκλειστεί το ενδεχόμενο μεταφοράς παθογόνων.

Ενώ σήμερα γνωρίζουμε ότι η Σελήνη είναι ένας βράχος χωρίς ατμόσφαιρα, το ιστορικό προηγούμενο υπογραμμίζει τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπιζόταν ο κίνδυνος. Οι Ricciardi και Moxley επισημαίνουν ότι, εφόσον η NASA εφάρμοσε τόσο αυστηρά μέτρα το 1969 βασισμένη σε ελλιπή δεδομένα, οφείλει σήμερα, αντιμέτωπη με τη βεβαιότητα των βιολογικών μεταλλάξεων στο Διάστημα και την αντικειμενική δυσκολία διαχείρισης επεμβατικών ειδών στη Γη, να υιοθετήσει μια πολύ πιο δομημένη πολιτική προστασίας. Ο πολλαπλασιασμός των διαστημικών οργανισμών καθιστά την ανάγκη για διεθνή πρωτόκολλα πιο επιτακτική από ποτέ, καθώς η απειλή δεν γνωρίζει εθνικά σύνορα. Η Σελήνη προσφέρει πλέον την τεχνική δυνατότητα για την οικοδόμηση του πρώτου διαπλανητικού «τελωνείου» της ανθρωπότητας.