Ο Zuckerberg στο εδώλιο για τον εθισμό των εφήβων στα social media

Τι πρέπει να γνωρίζεις (TL;DR)

• Ο Mark Zuckerberg κατέθεσε ως μάρτυρας σε μια καθοριστική δίκη στο Λος Άντζελες, με κεντρική κατηγορία ότι ο αλγόριθμος και το design των πλατφορμών της Meta προκαλούν σκόπιμα εθισμό στους εφήβους.
• Η υπερασπιστική γραμμή της εταιρείας απέρριψε τον όρο «κλινικός εθισμός», υποστηρίζοντας αμφιλεγόμενα ότι ο υψηλός χρόνος παραμονής στο Instagram αποτελεί απλώς απόδειξη της «χρησιμότητας» του app.
• TikTok και Snapchat έχουν ήδη συμβιβαστεί εξωδικαστικά, αφήνοντας τις Meta και Google (YouTube) να αντιμετωπίσουν με τη σειρά τους τη νομική πίεση.
• Η υπόθεση χαρακτηρίζεται ως δεδικασμένο και η έκβαση της αναμένεται να κρίνει το μέλλον χαρακτηριστικών όπως το infinite scroll, τα auto-play βίντεο και τα beauty filters παγκοσμίως.

Η βιομηχανία της τεχνολογίας παρακολουθεί με απόλυτη προσήλωση όσα εκτυλίσσονται στο Ανώτατο Δικαστήριο του Λος Άντζελες. Ο Mark Zuckerberg, CEO της Meta, βρέθηκε στη θέση του μάρτυρα απαντώντας σε κρίσιμα ερωτήματα για μια δίκη που εξετάζει κατά πόσο το Instagram και το Facebook αποτελούν ελαττωματικά προϊόντα, σχεδιασμένα με μοναδικό σκοπό να εγκλωβίζουν τους νέους σε λούπες εξάρτησης.

Η συγκεκριμένη διαδικασία δεν συνιστά απλώς άλλη μια νομική διαμάχη για τον κολοσσό των social media. Πρόκειται για μια «Big Tobacco» στιγμή για τη Silicon Valley, αφού καλείται να διαχειριστεί τις αστοχίες της ανάπτυξής της. Το αποτέλεσμα αυτής της δικαστικής μάχης θα καθορίσει τον ίδιο τον πυρήνα του επιχειρηματικού μοντέλου των μέσων κοινωνικής δικτύωσης: τη χειραγώγηση της προσοχής των χρηστών.

Αλγόριθμοι, χρόνος παραμονής και η «οπτική γωνία» της Meta

Αυτό που προκαλεί αίσθηση αναλύοντας τα πρακτικά της δίκης είναι η επιμονή της Meta να μεταφράζει το user engagement με δικούς της όρους. Όταν ο Mark Zuckerberg πιέστηκε από τον δικηγόρο ενάγουσας πλευράς για τα εσωτερικά έγγραφα του 2018 (τα οποία ανέφεραν ρητά ότι «αν θέλουμε να κερδίσουμε τους εφήβους, πρέπει να τους προσελκύσουμε από την προεφηβεία»), απάντησε πως ο χρόνος παραμονής στην πλατφόρμα μετριέται αποκλειστικά για λόγους ανταγωνισμού απέναντι στο TikTok. Δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «αν κάτι είναι πολύτιμο, οι άνθρωποι το χρησιμοποιούν περισσότερο γιατί τους είναι χρήσιμο».

Ωστόσο, όποιος κατανοεί τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα αλγοριθμικά συστήματα προτάσεων, γνωρίζει πως η αρχιτεκτονική πίσω από το ατέρμονο scrolling και τις επιθετικές ειδοποιήσεις δεν βασίζεται στη χρησιμότητα, αλλά στη συμπεριφορική ψυχολογία με στόχο την έκκριση ντοπαμίνης. Η προσπάθεια της Meta να βαφτίσει το «doomscrolling» ως επιθυμητή από το χρήστη επιλογή, υποτιμά τη νοημοσύνη του κοινού.

Το επικοινωνιακό φιάσκο της επαλήθευσης ηλικίας

Ένα από τα πιο προβληματικά σημεία της κατάθεσης αφορούσε τη διαχείριση λογαριασμών παιδιών κάτω των 13 ετών. Ο Zuckerberg ομολόγησε πως ένα σημαντικό ποσοστό χρηστών λέει ψέματα για την ηλικία του, προσθέτοντας ωστόσο τη φράση: «Δεν καταλαβαίνω γιατί είναι τόσο περίπλοκο». Το να περιμένει ο CEO ενός παγκόσμιου τεχνολογικού κολοσσού ότι ένα 9χρονο παιδί θα διαβάσει τα ψιλά γράμματα των Όρων Χρήσης, μαρτυρά τεράστια αποσύνδεση από την πραγματικότητα της εμπειρίας χρήσης (UX).

Αλγεινή εντύπωση προκάλεσε και η άφιξη του Zuckerberg στο δικαστήριο με συνοδεία που φορούσε τα Meta Ray-Ban AI glasses, αναγκάζοντας τον δικαστή να απειλήσει με κυρώσεις για πιθανή παράνομη καταγραφή. Η κίνηση αυτή λειτούργησε ως μια αμήχανη επίδειξη του hardware οικοσυστήματος της εταιρείας στο πιο ακατάλληλο δυνατό περιβάλλον.

Μόνοι εναντίον όλων

Το γεγονός ότι το TikTok (της ByteDance) και το Snap (Snapchat) διευθέτησαν εξωδικαστικά τη δική τους συμμετοχή στην υπόθεση δεν είναι τυχαίο. Η τακτική αυτή απομονώνει στρατηγικά τις Meta και Google (οι οποίες ελέγχουν τις πλατφόρμες Instagram, Facebook και YouTube αντίστοιχα), αφήνοντάς τες να σηκώσουν όλο το βάρος της αρνητικής δημοσιότητας. Οι συνέπειες μιας πιθανής καταδίκης δεν αφορούν μόνο τα πρόστιμα, αλλά τη δομική αλλαγή των εφαρμογών.

Τι ισχύει και τι ελέγχεται

• Τι γνωρίζουμε επιβεβαιωμένα: Η υπόθεση που εκδικάζεται στο Λος Άντζελες αποτελεί πιλοτική δίκη. Ο Adam Mosseri (επικεφαλής του Instagram) έχει ήδη καταθέσει από την προηγούμενη εβδομάδα πως η εταιρεία δεν αποδέχεται τον ιατρικό όρο «κλινικός εθισμός» για τα social media. Τα αισθητικά φίλτρα (beauty filters) που αλλοιώνουν την εμφάνιση συζητήθηκαν εκτενώς, με τον Zuckerberg να τα υπερασπίζεται στο όνομα της ελευθερίας της έκφρασης.
• Τι ακούγεται στους διαδρόμους: Στα γραφεία της Silicon Valley αναπτύσσεται έντονη φημολογία πως, εφόσον η απόφαση των ενόρκων είναι καταδικαστική, η Meta ετοιμάζεται να κυκλοφορήσει άμεσα ένα καθολικό «Safe Mode» API. Αυτό το update φημολογείται πως θα απενεργοποιεί πλήρως τον αλγόριθμο προτάσεων, μετατρέποντας το feed των ανηλίκων σε αυστηρά χρονολογικό, σε μια προσπάθεια να προλάβει πιο επιθετικές νομοθετικές ρυθμίσεις τύπου Kids Online Safety Act (KOSA) από το Κογκρέσο.

Η άποψη μας στο Techgear

Η εκτίμησή μας στο Techgear είναι πως αυτή η δίκη σηματοδοτεί την αρχή του τέλους για τη βιομηχανία της προσοχής όπως τη γνωρίζαμε την τελευταία δεκαετία. Όσο και αν η υπερασπιστική γραμμή του Mark Zuckerberg προσπαθεί να εξισώσει τον χρόνο που σπαταλά ένας έφηβος σκρολάροντας ατελείωτα βίντεο με την «προσφορά αξίας», τα ίδια τα εσωτερικά έγγραφα της εταιρείας προδίδουν μια διαφορετική αλήθεια: τα νούμερα προτάχθηκαν ξεκάθαρα έναντι της ψυχικής υγείας.

Ακόμα κι αν η Meta αποφύγει κάποιες από τις νομικές συνέπειες, το ηθικό ρήγμα έχει γίνει πλέον τεράστιο. Το UI/UX των εφαρμογών θα αναγκαστεί εκ των πραγμάτων να μετατοπιστεί από το ανεξέλεγκτο «ψηφιακό καζίνο» σε ένα πιο ελεγχόμενο περιβάλλον, επαναφέροντας ίσως την τεχνολογία στον αρχικό της σκοπό: να υπηρετεί τον χρήστη, όχι να τον καταναλώνει.